|
Hint
|
|
Answer
|
|
podstawowa jednostka dziedziczenia, odcinek łańcucha DNA kodujący funkcjonalny produkt, zlokalizowany w chromosomach, decydujący o przekazywaniu cech potomstwu
|
|
gen
|
|
jedna z wersji danego genu w określonym locus na danym chromosomie homologicznym
|
|
allel
|
|
DNA to makrocząsteczka zbudowana z dwóch łańcuchów tworzących... (kształt cząsteczki)
|
|
prawoskrętną helisę
|
|
każdy fragment łańcucha DNA jest zbudowany z trzech elementów: pięciowęglowego cukru (deoksyrybozy), zasady azotowej i kwasu ortofosforowego. Taki fragment to inaczej...
|
|
nukleotyd
|
|
adenina i guanina to zasady...
|
|
purynowe
|
|
cytozyna i tymina to zasady...
|
|
pirymidynowe
|
|
w cząsteczkach RNA zamiast tyminy występuje...
|
|
uracyl
|
|
jakie wiązania stabilizują strukturę cząsteczek DNA?
|
|
wiązania wodorowe
|
|
odpowiadające wzajemnie sobie zasady azotowe nazywa się...
|
|
komplementarnymi
|
|
sekwencja aminokwasów w łańcuchu polinukleotydowym określa... białka
|
|
strukturę pierwszorzędową
|
|
komplementarność zasad jest najważniejszym czynnikiem, stabilizującym... może to być alfa helisa lub beta harmonijka
|
|
strukturę drugorzędową
|
|
jest to to trójwymiarowa struktura łańcucha DNA w przestrzeni, tworzą ją wiązania powstające między oddalonymi od siebie nukleotydami
|
|
struktura trzeciorzędowa
|
|
najważniejszym typem wiązań stabilizujących tę strukturę są...
|
|
mostki disiarczkowe
|
|
to jednoniciowa cząsteczka, powstająca w procesie transkrypcji z DNA
|
|
RNA
|
|
ta cząsteczka w procesie translacji pełni rolę matrycy przy przepisywaniu informacji genetycznej na łańcuch polipeptydowy
|
|
mRNA
|
|
ta cząsteczka w procesie translacji służy do odczytywania materiału genetycznego i transportu odpowiednich aminokwasów do rybosomu
|
|
tRNA
|
|
ta cząsteczka wchodzi w skład rybosomu i tworzy kompleks odpowiedzialny za syntezę polipeptydu w procesie translacji
|
|
rRNA
|
|
transkrypcja zawsze zachodzi w tym samym kierunku, czyli od końca...
|
|
5'
|
|
do...
|
|
3'
|
|
sekwencję zawsze rozpoczyna ten sam aminokwas o kodzie AUG. jest to...
|
|
metionina
|
|
proces podziału jądra komórkowego, prowadzący do powstania dwóch jąder potomnych o zestawie chromosomów identycznych pod względem liczby do komórki matczynej to...
|
|
mitoza
|
|
te wirusy pasożytują na bakteriach poprzez wprowadzenie do ich komórki swojego materiału genetycznego i wykorzystanie ich aparatu replikacyjnego
|
|
bakteriofagi
|
|
to najmniejszy znany czynnik zakaźny roślin, zbudowany z koliście zamkniętego RNA bez otoczki białkowej
|
|
wiroidy
|
|
te koliste cząsteczki DNA są nośnikami informacji genetycznej bakterii
|
|
plazmidy
|
|
zespół genów danego osobnika - sparowany układ alleli w komórkach somatycznych
|
|
genotyp
|
|
kompletna informacja genetyczna zawarta w haploidalnym zestawie chromosomów, właściwa dla danego gatunku
|
|
genom
|
|
diploidalny zestaw chromosomów danego organizmu
|
|
kariotyp
|
|
graficzne przedstawienie zestawu chromosomów, zazwyczaj w kolejności od największego do najmniejszego
|
|
kariogram
|
|
to schematyczny rysunek charakterystycznego układu wzoru prążków na chromosomach
|
|
idiogram
|
|
zespół cech stanowiący obraz genotypu w środowisku
|
|
fenotyp
|
|
organizm posiadający 2 takie same allele danego genu w tym samym locus w chromosomach homologicznych
|
|
homozygota
|
|
organizm posiadający 2 różne allele danego genu w tym samym locus w chromosomach homologicznych
|
|
heterozygota
|
|
sposób zapisu informacji genetycznej w cząsteczkach DNA
|
|
kod genetyczny
|
|
cecha kodu genetycznego: trzy leżące obok siebie nukleotydy tworzą podstawową jednostkę informacyjną (triplet, kodon)
|
|
trójkowy
|
|
cecha kodu genetycznego: każdy kodon oznacza tylko jeden aminokwas (lub sygnał stop)
|
|
jednoznaczny
|
|
cecha kodu genetycznego: różne kodony mogą kodować ten sam aminokwas
|
|
zdegenerowany
|
|
cecha kodu genetycznego: kodony nie nachodzą na siebie, każdy nukleotyd wchodzi w skład tylko jednego kodonu
|
|
niezachodzący
|
|
cecha kodu genetycznego: nie występują nieodczytywane nukleotydy
|
|
bezprzecinkowy
|
|
cecha kodu genetycznego: kolejność ułożenia aminokwasów w białku jest wiernym odzwierciedleniem ułożenia odpowiednich kodonów na mRNA
|
|
kolinearny
|
|
cecha kodu genetycznego: powyższe zasady są właściwe dla (prawie) wszystkich organizmów i wirusów
|
|
uniwersalny
|
|
prawo: każda gameta może zawierać tylko jeden allel z danej pary alleli genu
|
|
prawo czystości gamet
|
|
prawo: allele dwóch różnych genów rozdzielają się do gamet niezależnie od siebie
|
|
prawo niezależnej segregacji cech
|
|
geny które dziedziczą się razem, ponieważ leżą na tym samym chromosomie są zesobą...
|
|
sprzężone
|
|
prawo: w parze alleli allel dominujący maskuje allel recesywny, a fenotyp organizmu jest determinowany przez allel dominujący
|
|
prawo dominacji
|
|
opracował powyższe zasady (nazwisko)
|
|
Mendel
|
|
... badając jak rozmnaża się (gatunek)
|
|
groch siewny
|
|
opracował chromosomową teorię dziedziczenia (nazwisko)
|
|
Morgan
|
|
... badając jak rozmnaża się (gatunek)
|
|
muszka owocowa
|
|
określają położenie genów na chromosomach na podstawie częstości zachodzenia crossing-over
|
|
mapy genetyczne
|
|
typ dziedziczenia, w którym allel dominujący całkowicie maskuje ekspresję allelu recesywnego u heterozygot (jak gatunek)
|
|
Pisum
|
|
typ dziedziczenia, w którym allel dominujący nie maskuje całkowicie allelu recesywnego - u heterozygot powstaje fenotyp pośredni (jak gatunek)
|
|
Zea
|
|
dziedziczenie typu Zea to inaczej dominacja...
|
|
niezupełna
|
|
stosunek genotypów w pokoleniu F1 w typie dominacji Zea wynosi (a:b:c, gdzie a-homozygota dominująca, b-heterozygota, c-homozygota recesywna)
|
|
1:2:1
|
|
wymiana fragmentów niesiostrzanych chromatyd chromosomów homologicznych, prowadzi do rekombinacji genetycznej
|
|
crossing-over
|
|
powyższe zachodzi w...
|
|
profazie I mejozy
|
|
a konkretniej w...
|
|
pachytenie
|
|
kiedy oba allele ujawniają swoje cechy jednocześnie, np grupy krwi: allele A i B dają grupę AB
|
|
kodominacja
|
|
kiedy daną cechę w populacji wyrażają więcej niż 2 allele, np. grupy krwi, to są to allele...
|
|
allele wielokrotne
|
|
typ dominacji, kiedy połączenie allelu dominującego z recesywnym daje w fenotypie cechę pośrednią
|
|
niezupełna
|
|
jeden gen wpływa na ujawnianie się innego, nieallelicznego, np. barwa sierści u psów, gdzie jeden gen może zablokować pigmentację
|
|
epistaza
|
|
cecha jest kontrolowana przez wiele genów (wzrost, kolor skóry), co daje w populacji płynne przejścia między fenotypami, to dziedziczenie...
|
|
wielogenowe
|
|
dziedziczenie materiału genetycznego, znajdującego się poza jądrem komórkowym (DNA mitochondrialne, chloroplastowe) to dziedziczenie...
|
|
pozachromosomowe
|
|
DNA mitochondrialne u ludzi i zwierząt dziedziczone jest od... (którego rodzica?)
|
|
matki
|
|
genomy mitochondrialne i chloroplastowe mają postać... (kształt)
|
|
kolistą
|
|
według tej teorii mitochondria i plastydy (jak chloroplasty) powstały na skutek wniknięcia wolno żyjących bakterii do komórek eukariotycznych
|
|
teoria endosymbiozy
|
|
połączenia alleli, które w pewnym stadium powodują śmierć organizmu to geny...
|
|
letalne
|
|
nagła, trwała zmiana w DNA lub w strukturze/liczbie chromosomów, spontaniczna lub wywołana przez czynniki zewnętrzne, stanowiąca pierwotne źródło zmienności genetycznej to...
|
|
mutacja
|
|
zmiana w obrębie jednego lub kilku nukleotydów w genie to mutacja...
|
|
punktowa
|
|
zamiana jednej zasady azotowej na inną
|
|
substytucja
|
|
rodzaj substytucji - zamiana zasady purynowej na inną purynę lub pirymidyny na inną pirymidynę
|
|
tranzycja
|
|
rodzaj substytucji - zamiana zasady purynowej na pirymidynową lub odwrotnie
|
|
transwersja
|
|
utrata jednego lub więcej nukleotydów
|
|
delecja
|
|
wstawienie dodatkowych nukleotydów
|
|
insercja
|
|
zmiany w liczbie lub strukturze chromosomów to mutacje chromosomowe, inaczej...
|
|
aberracje
|
|
utrata fragmentu chromosomu
|
|
deficjencja
|
|
podwojenie fragmentu chromosomu
|
|
duplikacja
|
|
obrócenie fragmentu chromosomu o 180 stopni
|
|
inwersja
|
|
przeniesienie fragmentu chromosomu na inny, niehomologiczny chromosom
|
|
translokacja
|
|
zmiana liczbowa (mutacja genomowa) polegająca na wypadnięciu jednego chromosomu (2n-1) np. zespół Turnera
|
|
monosomia
|
|
zmiana liczbowa, polegająca na dodaniu jednego chromosomu do genomu (2n+1) np. zespół Downa
|
|
trisomia
|
|
zwielokrotnienie garnituru chromosomowego np. 3n, 4n, 5n
|
|
poliploidia
|
|
zmiana w genomie powstała w wyniku hybrydyzacji gatunków, krzyżowania międzygatunkowego
|
|
allopoliploidia
|
|
gdyby nie mutacje, nie byłaby możliwa...
|
|
ewolucja
|
|
szczególny rodzaj samopylności, zachodzący w zamkniętym kwiecie
|
|
klejstogamia
|
|
mechanizm zapobiegający samozapyleniu, polegający na różnicy w czasie dojrzewania pręcików i słupków
|
|
dichogamia
|
|
wcześniejsze dojrzewanie słupków
|
|
protogynia
|
|
wcześniejsze dojrzewanie pręcików
|
|
protoandria
|
|
mechanizm zapobiegający samozapyleniu, polegający na niemożności wydania nasion w wyniku samozapylenia np. w wyniku genetycznej niezgodności pyłku i słupka
|
|
samoniezgodność
|
|
metody tworzenia nowej zmienności genetycznej (w kolejności pierwsze literki k,m,i):
|
|
krzyżowanie
|
|
|
|
mutageneza
|
|
|
|
inżynieria genetyczna
|
|
podstawowy zabieg w hodowli roślin, ma na celu uzyskanie rekombinacji cech form rodzicielskich lub kumulacji genów, prowadzącej do zwiększenia poziomu danej cechy to...
|
|
kontrolowane krzyżowanie
|
|
wyznacznik, dowolna genetycznie kontrolowana cecha fenotypowa lub dowolna różnica genetyczna, która jest wykorzystywana do wprowadzenia polimorfizmu osobniczego to... (np. dla mendla gen kwiatów białych/czerwonych)
|
|
marker
|
|
całokształt różnic między poszczególnymi gatunkami, odmianami lub osobnikami, które mogą potencjalnie być ujawnione za pomocą dobrze dobranego systemu markerowego (podpowiedź: poprzednie pytanie)
|
|
polimorfizm
|
|
reakcja łańcuchowa polimerazy - metoda powielania łańcuchów DNA polegająca na łańcuchowej reakcji polimerazy DNA przy wielokrotnym podgrzewaniu i oziębianiu próbki w warunkach laboratoryjnych
|
|
reakcja PCR
|
|
technika analityczna, której istotą jest rozdzielenie mieszaniny związków, przez wymuszenie ich wędrówki w żelu po przyłożeniu napięcia elektrycznego
|
|
elektroforeza
|
|
luźna (słabo skondensowana), aktywna genetycznie postać chromatyny
|
|
euchromatyna
|
|
skondensowana, gotowa do podziału postać chromatyny
|
|
heterochromatyna
|
|
to rodzaj chromatyny, która zawiera sekwencje DNA niezawierające genów, tzn. sekwencje powtórzone (mikrosatelity, s. telomerowe i powtórzenia tandemowe) oraz DNA centromerowe; wysoko skondensowana, nieaktywna transkrypcyjnie
|
|
chromatyna konstytutywna
|
|
to rodzaj chromatyny, która zawiera geny tkankowo swoiste, obserwowana w regionach okołocentromerowych
|
|
chromatyna fakultatywna
|
|
proces podziału redukcyjnego jądra komórkowego, w którym z komórki diploidalnej powstają zrekombinowane komórki haploidalne - gamety
|
|
mejoza
|
|
ile razy zachodzi podział podczas tego procesu?
|
|
2
|
|
ile komórek potomnych powstaje z jednej komórki matczynej?
|
|
4
|
|
jakie są te komórki? (chodzi o ilość zestawów chromosomów)
|
|
haploidalne
|
|
w każdej rundzie podziału komórki przechodzą przez 4 etapy (po kolei):
|
|
profaza
|
|
|
|
metafaza
|
|
|
|
anafaza
|
|
|
|
telofaza
|
|
w tej fazie chromosomy ulegają spiralizacji i układają się w pary- powstają biwalenty, zachodzi crossing over, zanika błona jądrowa i jąderko, formuje się wrzeciono kariokinetyczne
|
|
profaza I
|
|
w tej fazie biwalenty ustawione są w płaszczyźnie równikowej, wrzeciono kariokinetyczne jest gotowe, a jego mikrotubule przyłączone są do kinetoforów
|
|
metafaza I
|
|
w tej fazie włókna wrzeciona kurczą się i odciągają chromosomy do biegunów komórki - zachodzi redukcja ilości chromosomów
|
|
anafaza I
|
|
w tej fazie odtwarzana jest otoczka jądrowa i jąderko, chromosomy częściowo ulegają despiralizacji
|
|
telofaza I
|
|
tak nazywa się podział cytoplazmy
|
|
cytokineza
|
|
w tej fazie chromosomy ponownie ulegają spiralizacji, zanika otoczka jądrowa i jąderko, ponownie formuje się wrzeciono podziałowe
|
|
profaza II
|
|
w tej fazie wrzeciono kariokinetyczne jest ukończone, chromosomy ustawione są w płaszczyźnie równikowej komórki, mikrotubule łączą się z centromerami (ponownie)
|
|
metafaza II
|
|
w tej fazie wrzeciono kariokinetyczne kurczy się, centromery pękają i chromatydy oddzielają się od siebie
|
|
anafaza II
|
|
w tej fazie wokół zgrupowanych chromosomów potomnych odtwarzana jest otoczka jądrowa - wyodrębniają się potomne jądra, pokazują się jąderka, chromatyna despiralizuje się
|
|
telofaza II
|
