Πρωτοχρονιάτικα Έθιμα ανά Περιοχή

Καλή χρονιά σε όλους! Σήμερα, λόγω της ημέρας θέλω να αφιερώσω το μπλογκ στα πρωτοχρονιάτικα έθιμα που επικρατούν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας!

Στην Αμοργό, ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, σερβίρουν τον «κοφτό», ένα έδεσμα από σιτάρι, κρεμμύδι, τυρί τριμμένο, λάδι και νερό για να πάει καλά η σοδειά.

Στην Ανατολική Μακεδονία, και ειδικότερα στην πλατεία της Δράμας, κάθε Πρωτοχρονιά γίνεται ένα θέατρο με τους λεγόμενους μωμόγερους, που όπως λέει και το όνομα, ειναι γέροι.

Στο δρώμενο αναπαρίσταται και η ιστορία του Κιτί Γοτσά και οι περισσότεροι συμμετέχοντες φορούν τομάρια ζώων, ενώ οι πρωταγωνιστές ντύνονται με φάτσες γέρων και έχουν σπαθιά

Υπάρχουν πολλές θεωρίες για τις ρίζες της γιορτής, όπως ότι μπορεί να έχει σχέση με την Αρχαία Ελλάδα και τον Θεό Μώμο της σάτιρας

Aνήμερα της Πρωτοχρονιάς, σε πολλά χωριά της Αρκαδίας, οι κάτοικοι τοποθετούν διάφορα φαγητά σε κρήνες, προορισμένα για τις Μοίρες.

Σύμφωνα με το έθιμο, εάν την επόμενη μέρα δεν βρουν τα φαγητά, η νέα χρονιά θα είναι καλή, ενώ εάν τα βρουν, τότε πιστεύουν ότι θα συμβεί το αντίθετο.

Στο Ηράκλειο της Κρήτης, οι κάτοικοι της Πρωτοχρονιάς καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες μπουγάτσας, ώστε η πρώτη τους γεύση για τον χρόνο να μην είναι πάρα γλυκιά.

Στη Θάσο υπάρχει ένα πολύ ιδιαίτερο και παλιό έθιμο. Κάθονται όλοι γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν την ανθρακιά προς τα έξω και ρίχνουν γύρω στ’ αναμμένα κάρβουνα, φύλλα ελιάς, σκεπτόμενοι από μια ευχή ο καθένας, χωρίς όμως να την πουν στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.

Ένα πολύ παλιό έθιμο, που ξεκινά από την Τουρκοκρατία προδιαθέτει τα αγόρια που θα φύγουν στρατιώτες τη νέα χρονιά, να συγκεντρώσουν μεγάλες στοίβες από ξύλα στην πλατεία και την παραμονή να τα κάψουν ενώ ψέλνουν τα κάλαντα. Με την αλλαγή του έτους αρχίζει το παραδοσιακό γλέντι με πολύ τσίπουρο και γλυκά

Στα ορεινά χωριά των Καλαβρύτων, τα χριστόψωμα που ζυμώνουν οι νοικοκυρές, είναι λευκά και αφράτα, περιέχουν σουσάμι και καρύδια, ενώ στο επάνω μέρος είναι σχηματισμένος ο σταυρός. Σκοπός να «αγιαστεί» το ψωμί και ο νέος χρόνος

Στην Καρδίτσα και τα Τρίκαλα επικρατεί το έθιμο της βασιλοκλούρας που είναι μπουγάτσα από αλεύρι, ενώ μέσα είχε κεντήματα με το ψαλίδι, λουλούδια και σταυρούς. Μέσα σε αυτήν έβαζαν το φλουρί, ένα κλωναράκι κορομηλιάς, ένα σπυρί σιτάρι και λίγες τρίχες από την αγελάδα, σύμβολα που κρύβουν ζωτική δύναμη, που είναι αναγκαία για να εξασφαλιστεί η αφθονία και η ευημερία για όλον τον χρόνο

Στο Άργος Ορεστικό της Καστοριάς, γίνεται το πρώτο καρναβάλι της χρονιάς και διαρκεί δύο ημέρες.

Το κυρίαρχο στοιχείο στην παρέλαση είναι η πολιτική και κοινωνική σάτιρα, διακωμωδείται κάθε κοινωνική έκφανση, ενώ ξεχωριστή θέση στη σάτιρα έχει το έργο και η παρουσία των τοπικών πολιτικών της περιοχής.

Ακόμη δεν ξεφεύγει από την ανατρεπτική σάτιρα των «μπουλουκιών» οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής των κατοίκων αυτής της μικρής κωμόπολης.

Στην Κομοτηνή από το βράδυ της Πρωτοχρονιάς πηγαίνουν τα παιδιά από σπίτι σε σπίτι για να πουν τα κάλαντα, μαζί με διακοσμημένα φανάρια.

Επίσης την ώρα της αλλαγής περνούν άνθρωποι με καμήλες από το κάθε σπίτι, μαζεύοντας τροφή και φιλοδωρήματα.

Στην Κρήτη μαζί με το ρόδι, κρεμούν στην πόρτα ένα άγριο κρεμμύδι, δηλαδή ένα κρεμμύδι που ανθίζει στο νησί και είναι μεγαλύτερο από το κανονικό και δηλητηριώδες. Κατά τους Κρητικούς, αυτό το κρεμμύδι προσφέρει δύναμη

Με ρίζες από τη Διονυσιακή λατρεία, τα Μπαμπαλιούρια αναβιώνουν στη Θεσσαλία και ειδικά σε ορισμένα χωριά της Λάρισας. Εκεί, οι άντρες φορούν την στολή των Μπαμπαλιούρηδων, που αποτελείται από μια μάσκα λεγόμενη Κουδούνια και ένα ξύλινο σπαθί.

Με το τέλος της λειτουργίας, τα Μπαμπαλιούρια ξεχύνονται στους δρόμους, μαζί με τον αδελφογύρτη που κρατάει έναν κουμπαρά και μαζεύει τα χρήματα που προσφέρει ο κόσμος. Όποιος δε δώσει, δεν έχει να πάει πουθενά! Τον απειλούν μέχρι να ενδώσει! Αυτό το έθιμο συνεχίζεται μέχρι τα ξημερώματα.

Η γνωστότερη παράδοση της Μυτιλήνης και γενικότερα της Λέσβου είναι το «αμίλητο νερό»

Πιο αναλυτικά, το βράδυ της Πρωτοχρονιάς, οι βρύσες στο κέντρο της εκκλησιάς της Παναγιάς της Φανερωμένης τρέχουν ασταμάτητα νερό, με το οποίο οι πιστοί αφού προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγιάς με τον Χριστό, βρέχουν ο πρόσωπο τους. Στη συνέχεια γεμίζουν με «αγίασμα» το νερό, δηλαδή από τις βρύσες, το σκεύος που έχουν μαζί τους (πήλινο παλιότερα) και με ένα λιόκλαδο μέσα ή ένα κλαδί από μυρτιά οδεύουν στο σπίτι τους για το «ποδαρικό».

Για να πετύχει το «ποδαρικό» απαιτητικό είναι αυτός που μεταφέρει το νερό να το κάνει χωρίς να μιλήσει. Να ‘ναι δηλαδή το νερό «αμίλητο»

Εκεί τα παιδιά ψάλλουν τα κάλαντα το απόγευμα της παραμονής των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, αμέσως μετά τον εσπερινό και ανήμερα το πρωί μετά το τέλος της λειτουργίας.

Στην Πάτρα τηρείται εδώ και πολλά χρόνια το έθιμο των μποναμάδων.

Πρόκειται για μία υπαίθρια αγορά, όπου στήνονται πάγκοι με παιχνίδια και δώρα, η οποία ξεκινά να λειτουργεί λίγες ημέρες πριν από την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.

Μπορεί να μην είναι σαν τις πασίγνωστες χριστουγεννιάτικες αγορές της Γερμανίας, αλλά κάτι είναι και αυτό!

Γνωστό έθιμο της είναι αυτό του σπασμένου ροδιού. Αυτό προϋποθέτει κατά την αλλαγή του χρόνου ή το επόμενο πρωί να πετάξει ο νοικοκύρης ένα ρόδι στην πόρτα του σπιτιού του, κάτι που θα φέρει τύχη και ευλογία στο σπίτι, κατά την παράδοση.

Στη Σάμο, εκτός από την βασιλόπιτα, οι γυναίκες φτιάχνουν και την «προβέντα». Πρόκειται για ένα πιάτο με γλυκά που «κρίνει» τη νοικοκυροσύνη της Σαμιώτισσας. Απαραίτητο «συστατικό» κάθε σπιτιού είναι το σπάσιμο του ροδιού και το σκόρπισμα των σπόρων του ώστε να γεμίσει το σπίτι ευτυχία και υγεία, ενώ οι τυχεροί που θα κάνουν ποδαρικό, παίρνουν τα «μπουλιστρίνα», το πασιγνωστό σε όλους μας ως χαρτζιλίκι.

Στην Φλώρινα, από τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς βγαίνουν οι παρέες των εφήβων «Τα Μπαμπάρια» στους δρόμους του χωριού και γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι. Κάθε παρέα αποτελείται από 10-15 άτομα, απαραίτητα έχει το γαμπρό και τη νύφη, τον παππού και τη γιαγιά, τον καμπούρη και ίσως ένα γιατρό και έναν παπά. Επίσης έχει δυο ομάδες μάχιμες την εμπροσθοφυλακή και την οπισθοφυλακή, που λέγονται «ουτάτσοι». Όλοι αυτοί φορούν προσωπίδες.

Κάνουν ένα χορό όλοι μαζί σε κάθε σπίτι, με τον ίδιο χαρακτηριστικό σκοπό την «μπαμπάρτσκα» πιασμένοι από τον ώμο χορεύουν σε αργό ρυθμό την γκάιντα. Τέλος χορεύουν στην πλατεία μπαίνει και ο κόσμος στο χορό και βγάζουν τότε τις προσωπίδες που είχαν όλη τη μέρα

Στη Χαλκιδική, την πρωτοχρονιά κάθε σπίτι πρέπει να έχει τα λεγόμενα κλίκια και φταζμίτ’κα για τους επισκέπτες, μαζί και με άλλα γλυκά, πώς το σαραγλί, η σουσαμόπιτα, ο μπακλαβάς και το κανταΐφι.

Επίσης, για τον Αϊ Βασίλη πρέπει να υπάρχει ένα κουλούρι με σχήμα τον αριθμό «οχτώ»

Τέλος, σε πολλά χωριά είναι καθιερωμένο να αφήνουν οι κάτοικοι ανοιχτές τις βρύσες όλο το βράδυ «για να τρέχει η τύχη σαν το νερό»

(Και μετά να έρθουν οι λογαριασμοί της ΕΥΔΑΠ)

Τα αγιοβασιλιάτικα ή πρωτοχρονιάτικα βαποράκια είναι ένα έθιμο, που πρωτουπήρξε στη Σμύρνη, τη Χίο και τα Ψαρά για να τιμήσουν τον ελληνικό στόλο τα χρόνια μετά την απελευθέρωση του 1912 και πριν τη Μικρασιατική καταστροφή, ενώ αναβιώθηκε ξανά από το 1977 έως και σήμερα

Πιο αναλυτικά, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ομάδες παιδιών ανά συνοικία, κρατώντας ένα αυτοσχέδιο πολεμικό βαποράκι, που το ετοίμαζαν από πολύ καιρό με μεράκι και φρόντιζαν να το εξοπλίσουν με όλα τα εξαρτήματά του, γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας κάλαντα και τοπικά παινέματα στους νοικοκυραίους. Τις ευχές τους συνόδευαν με τους ήχους των μικρών κανονιών των βαπορακιών τους.