| Nazwa Błędu | Definicja | A - Osoba neutralna B/C - Osoba z argumentem nie merytorycznym | Wyjaśnienie | % Poprawnych |
|---|---|---|---|---|
| Błędne koło | Argumentowania, w którym dowód i wniosek wzajemnie się zakładają. | B: Ten popularny lek musi działać, bo jest przypisywany przez lekarzy. A: A skąd wiesz, że lekarze mają rację? B: Bo przypisują ten popularny lek, więc muszą mieć rację. | Osoba B przedstawia argument, który jest jedynie powtórzeniem tezy, nie dowodząc jej. | 75%
|
| Kłamstwo | Świadome przytaczanie czegoś, co jest niezgodne z prawdą, w celu wprowadzenia kogoś w błąd. | A: Ziemia jest kulą. Istnieją liczne dowody na to, m.in. zdjęcia z kosmosu i doświadczenia naukowe. B: To wszystko wymysł! Ziemia jest płaska, a zdjęcia z kosmosu to tylko komputerowa grafika. Sam znałem kogoś, kto pracował w NASA, i on mi powiedział, że wszystkie zdjęcia są fałszywe. Ziemia nigdy nie była kulą! | Osoba B świadomie wprowadza w błąd, przedstawiając nieprawdziwą informację, że znał kogoś kto pracuje w NASA i potwierdził słuszność jego tezy. | 75%
|
| Argument emocjonalny | Odwoływanie się do współczucia lub emocji, aby wymusić akceptację tezy | A: Uważam, że dym z e-papierosów nie szkodzi zdrowiu B: Ale mój kuzyn zmarł młodo, a codziennie palił vape’a... Proszę cię, nie mów takich rzeczy, to naprawdę boli słuchać. | Osoba B zamiast dyskutować przeciwko tezie, próbuje wywrzeć na nim emocje i nie podaje żadnych argumentów. | 50%
|
| Argument ignorancyjny | Uznanie danego twierdzenie za prawdziwe tylko dlatego, że nie zostało jeszcze udowodnione jako fałszywe, albo odwrotnie | A: UFO nie istnieje to nie ma żadnego sensu. B: Nikt nie udowodnił, że UFO nie istnieje, więc na pewno gdzieś tam w kosmosie jest. | Osoba B nie wie, że brak dowodu zaprzeczającego nie jest dowodem potwierdzającym tezę. | 50%
|
| Argument personalny | Atakowane osoby, która wypowiada daną tezę, zamiast dyskutować o samej tezie. | A: Myślę, że powinniśmy wprowadzić surowsze przepisy dotyczące ochrony środowiska, aby walczyć ze zmianami klimatycznymi. B: Ty nie masz prawa o tym mówić! Jesteś przecież właścicielem firmy, która zanieczyszcza środowisko, więc twoje zdanie się nie liczy. | Osoba B zamiast dyskutować przeciwko tezie, obraża osobę A nie podając żadnych argumentów. | 50%
|
| Argument siłowy. | Odwoływaniu się do groźby lub siły, aby wymusić akceptację tezy. | A: Uważam, że powinniśmy wprowadzić zakaz używania plastikowych torebek jednorazowych w sklepach. B: Jasne, a potem nie zdziw się, jak ceny wzrosną, ludzie przestaną kupować, a małe sklepy zaczną bankrutować. Świetny sposób na rozłożenie gospodarki w imię ekologii. | Osoba B by zmusić osobę A do zmienienia zdania, zastrasza ją zamiast odwoływać się do przytoczonej tezy. | 50%
|
| Błąd korelacyjny | Błędne założenie, że jeśli dwie rzeczy występują razem, to jedna musi powodować drugą. | B: Statystyki są jasne – palący uczniowie mają gorsze oceny, więc palenie musi im szkodzić w nauce. C: Bzdura! To raczej kiepskie oceny pchają ludzi do palenia ze stresu. Samo palenie nie robi z nikogo idioty! | Osoby B oraz C myślą że korelacja między paleniem a słabymi ocenami jest bezpośrednia, i zapominają, że obie rzeczy mogą mieć wspólną przyczynę np. zła sytuacja domowa. | 50%
|
| Błąd odwróconej implikacji | Błędne założenie, że jeśli jedna rzecz prowadzi do drugiej, to druga rzecz musi prowadzić do pierwszej. | B: Widziałeś, że Karol Nawrocki publicznie krytykuje NATO? A: No tak. B: Skoro krytykuje NATO, to pewnie wspiera Putina. | Osoba B myśli, że krytykowanie NATO oznacza wspieranie Putina, bo wie, że zwolennicy Putina krytykują NATO i w ten sposób tworzy fałszywe założenie. | 50%
|
| Błędny trop | Wprowadzeniu do dyskusji informacji, które są mylące lub nieistotne dla danej tezy. | A: Powinniśmy zainwestować więcej w publiczną opiekę zdrowotną. B: Ale wiesz, że niektóre rządy wydają miliony na zbrojenia. Może powinniśmy najpierw zacząć oszczędzać na wojskowych wydatkach, zanim zaczniemy rozmawiać o opiece zdrowotnej. | Osoba B, zamiast odpowiedzieć na pytanie, próbuje zmienić temat, dodając informacje niezwiązane bezpośrednio z postawioną tezą. INFO: Chybiony argument to fałszywy argument, który nie wspiera tezy. Błędny trop to zmiana tematu, by uniknąć odpowiedzi. | 50%
|
| Chłopski rozum / Intuicja | Myślenie oparte na doświadczeniu życiowym, bez uwzględniania głębokiej wiedzy teoretycznej. | A: Powinniśmy zezwolić jeździć osobom od 16 roku życia. B: Jak 16-latek nie ogarnia jeszcze życia, zapomina wynieść śmieci i gubi klucze, to niby jak ma ogarniać prowadzenie auta? Najpierw niech nauczy się myśleć, a dopiero potem siada za kółko. | Osoba B bazuje swoją opinię na subiektywnym odczuciu, a nie na sprawdzonych danych. | 50%
|
| Chybiony argument | Przedstawienie argumentu, który nie odnosi się do głównego tematu lub nie dowodzi tego, co miał dowodzić. | A: Uważam, że szkoły powinny zwiększyć budżet na edukację seksualną. B: Nie sądzę, nasze szkoły już mają zbyt mało pieniędzy na nowe komputery! | Informacja o braku środków na komputery nie odnosi się bezpośrednio do potrzeby finansowania edukacji seksualnej. Osoba B nie obala tezy, tylko zmienia temat, przez co argument traci spójność. Aby wypowiedź była trafna, powinna łączyć się z tezą, np.: „Budżet szkół jest ograniczony, a priorytetem są nowe komputery, więc nie możemy zwiększyć wydatków na edukację seksualną.” Dopiero taka wypowiedź przestaje być argumentem chybionym. | 50%
|
| Dychotomia myślenia | Postrzeganie rzeczywistości w skrajnych kategoriach, bez uwzględniania pośrednich opcji. | B: Broń powinna być całkowicie zabroniona dla obywateli. Jeśli pozwolimy każdemu posiadać broń, to tylko pogorszymy sytuację. Albo zakazujemy jej posiadania, albo nie będziemy w stanie zapewnić bezpieczeństwa. C: Nie, to bzdura! Albo każdy ma prawo do posiadania broni, żeby móc bronić siebie i swojej rodziny, albo żyjemy w społeczeństwie, które nas kontroluje i odbiera nam wolność. Po co nam jakiekolwiek przepisy ograniczające dostęp do broni? | Osoba B oraz C nie myślą o opcjach pośrednich jak zezwolenie na broń w zależności od np. kwalifikacji, wieku. | 50%
|
| Efekt aureoli | Zjawisko, w którym ogólne pozytywne lub negatywne wrażenie o osobie lub rzeczy wpływa na nasze postrzeganie jej innych cech. | A: Prezentacja Rafała Trzaskowskiego na konferencji była naprawdę przekonująca, miał świetny występ, dobrze się zaprezentował. B: Rzeczywiście, wygląda na osobę, która ma pełną kontrolę nad sytuacją. Pewnie podejmuje mądre decyzje, skoro potrafił tak dobrze wystąpić. | Osoba B zakłada, że kandydat jest mądry dlatego, że słyszał jak ładnie się wypowiada na konferencji. | 50%
|
| Efekt potwierdzenia | Tendencja do szukania i interpretowania informacji w sposób, który potwierdza nasze wcześniejsze przekonania, ignorując te, które są z nimi sprzeczne. INFO: Jest to jeden z najsilniejszych błędów poznawczych. | B: Widziałeś jak Grzegorz Braun zniszczył świecę żydowską, to absolutny skandal. Tylko ktoś o takich poglądach mógłby to zrobić. To potwierdza, że jest antysemitą! C: Zgadza się, to było złe, ale myślę, że miał na to powód. Może chciał zwrócić uwagę na coś, co uważał za istotne, choć jego sposób działania był bardzo kontrowersyjny. B: Nie wiem, jak można to wytłumaczyć. Zniszczenie symbolu religijnego to coś, czego nie można usprawiedliwić! | Osoba B nie przepada za politykiem, dlatego wyciąga fałszywy wniosek, że tylko osoby o podobnych poglądach mogą się tak zachowywać.Osoba C popiera polityka, dlatego umniejsza znaczenie jego czynów i próbuje je wytłumaczyć czymś innym. | 50%
|
| Fałszywe założenie | Przyjęcie że coś jest prawdziwe, chociaż nie ma na to wystarczających dowodów. | B: Australia jest bardzo patriotycznym krajem. A: Skąd to wiesz, byłeś tam? B: Nie, ale tam ponad 98% osób idzie zagłosować podczas wyborów. | W Australii głosowanie jest obowiązkowe chyba, że ma się zezwolenie to można nie iść. Osoba B tego nie wie i z tego powodu stworzyła fałszywe założenie. | 50%
|
| Odwołanie do autorytetu | Uznawaniu twierdzenia za prawdziwe tylko dlatego, że wypowiada je osoba uznawana za autorytet w danej dziedzinie, czasem nawet nie związanej z tematem. | A: Orientacja seksualna nie jest biologicznie zakodowana tylko nabywana w trakcie życia. B: Profesor Marcin Kędziora, który jest ekspertem w dziedzinie genetyki, powiedział, że orientacja seksualna jest wrodzona i oparta na biologii, więc nie można jej zmieniać, więc to co mówisz jest nieprawdą. | Osoba B przytacza słowa Profesora, którego nie zna i nie wie, czy np. nie prezentuje skrajnych poglądów Wnioski powinny opierać się na danych naukowych, a nie na pojedynczych opiniach. | 50%
|
| Pewność wsteczna | Polega na przekonaniu, że po wydarzeniu wynik był łatwy do przewidzenia, mimo że przed nim nie był taki oczywisty. | B: Zawsze wiedziałem, że programy rządowe takie jak ten będą miały negatywny wpływ na rynek nieruchomości. Zamiast pomóc, tylko podniosły ceny mieszkań. C: Rzeczywiście, to było do przewidzenia. Jak tylko ogłosili te dopłaty, wiedziałem, że ceny pójdą w górę. Przecież tak się zawsze dzieje w takich sytuacjach. | Osoby B oraz C poprawnie przewidziały, że program rządowy podniesie ceny mieszkań i fałszywie uznają, że było to oczywiste. Efekt ten na pewno był zależny od wielu innych czynników niż myśleli. | 50%
|
| Równia pochyła | Zakładanie, że jeden krok prowadzi do serii negatywnych wydarzeń, mimo że nie ma dowodów. | A: Powinniśmy zalegalizować marihuanę. B: Jeśli pozwolimy na legalizację marihuany, to wkrótce wszyscy będą żądać legalizacji innych, cięższych narkotyków. | Osoba B zakłada, że legalizacja narkotyków wyeskaluje chociaż nie ma na to żadnych dowodów. | 50%
|
| Ucieczka od odpowiedzi | Skończenie tematu zamiast podania argumentu. | A: Kościół nie powinien być instytucją państwową. B: Jak to nie, oczywiście, że powinna być. A: Zamiast koncentrować się na emocjonalnej reakcji, zastanówmy się nad rolą kościoła w systemie państwowym. W wielu krajach oddzielono kościół od państwa, aby uniknąć wpływu religii na sprawy publiczne. B: Dobra, dobra nie kłóćmy się ale ja zdania nie zmienię. | Osoba B zamiast podać argumenty, wycofała się z dyskusji, kończąc rozmowę. Niemożność podania argumentu może być rozumiana jako brak obrony własnego stanowiska, co może sugerować, że osoba B poddała się wobec stanowiska osoby A. | 50%
|
| Fałszywa powszechność | Przekonanie, że własne przekonania, opinie lub zachowania są bardziej powszechne i typowe dla innych ludzi, niż są w rzeczywistości | B: Nie rozumiem, jak ktoś może popierać legalizację aborcji. Większość ludzi uważa, że życie zaczyna się od poczęcia. A: Ja jestem za prawem do aborcji. Uważam, że kobieta powinna mieć kontrolę nad własnym ciałem. | Osoba B myśli, że wszyscy ludzie mają podobne przemyślenia na temat aborcji co on. | 25%
|
| Ignorowanie prawdopodobieństwa zdarzeń | Lekceważenie lub błędne ocenianie, jak bardzo dane zdarzenie jest prawdopodobne. | A: Szczepionki są bezpieczną metodą na zwiększenie odporności organizmu. B: Nie zaszczepię dziecka, bo jedno dziecko miało drgawki po szczepionce! Nie zaryzykuję jego życia! | Osoba B ignoruje fakt, że przypadki drgawek są ekstremalnie rzadkie, a nieszczepienie naraża dziecko i innych na znacznie większe ryzyko. | 25%
|
| Odwołanie do opinii publicznej. | Odwoływanie się do popularności lub powszechnego przekonania w celu udowodnienia prawdziwości tezy | A: Astrologia nie jest prawdziwa i nie może niczego przewidzieć. B: Astrologia musi być prawdziwa, skoro tyle osób w nią wierzy i czyta horoskopy codziennie. | Osoba B nie wie, że jeśli dużo osób podziela daną tezę, to nie jest to dowód na jej poprawność. | 25%
|
| Przedwczesne uogólnianie | Wyciąganie ogólnych wniosków na podstawie zbyt małej liczby przykładów lub niepełnych danych. | A: Widziałem jak policjant przede mną wziął łapówkę zamiast konfiskować komuś prawo jazdy. B: To przecież typowe dla całej policji! Zawsze słyszę o takich przypadkach, więc to pewnie codzienność. Policja to zorganizowana banda, która tylko szuka sposobów na wyłudzanie pieniędzy! | Osoba B myśli, że wszyscy policjanci są skorumpowani, ponieważ słyszał i paru sytuacjach korupcji i przedwcześnie uogólnił wszystkich. | 25%
|
| Błąd atrybucji | Tendencja do wyjaśniania zachowania innych osób poprzez odwoływanie się do ich cech wewnętrznych przy jednoczesnym niedocenianiu wpływu czynników sytuacyjnych. | A: Słyszałeś Sri Lanka za chwilę zbankrutuje z powodu złych decyzji politycznych rządu. B: Tak, to musi być wina głupich ludzi, którzy tam rządzą. Jak można podejmować takie decyzje, które prowadzą kraj do bankructwa? | Osoba B uważa, że rządzący Sri Lanki są głupi tylko na podstawie wyniku ich działań. Rządowi mogło nie wyjść z innych powodów np. katastrofa naturalna lub działanie w stresowej sytuacji. | 0%
|
| Fałszywa analogia | Porównywanie dwóch rzeczy, które są podobne tylko w jednym aspekcie, ale różnią się w innych, istotnych kwestiach. | A: Nie powinniśmy wysiedlać nielegalnych imigrantów z naszego kraju. B: To jakbyś miał gościa, który wchodzi do twojego domu bez zaproszenia, a potem nie chciałbyś go wyrzucić. Musisz chronić swoje terytorium. | Osoba B porównuje nielegalnego imigranta do nieproszonego gościa, a w rzeczywistości są to zupełnie inne sytuacje i potrzebują innego rozumowania. | 0%
|